Παθήσεις
Υπερπαραθυρεοειδισμός
Αυξημένη παραθορμόνη και ασβέστιο στο αίμα: πώς ερμηνεύονται οι εξετάσεις, πότε χρειάζεται διερεύνηση και πότε η παραθυρεοειδεκτομή είναι η ενδεδειγμένη λύση.
Με μια ματιά: ο υπερπαραθυρεοειδισμός αφορά τη ρύθμιση του ασβεστίου · συχνότερη μορφή είναι ο πρωτοπαθής, συνήθως από ένα αδένωμα · μπορεί να επηρεάσει νεφρούς, οστά και καρδιά · η χειρουργική αφαίρεση του υπεύθυνου αδένα είναι η οριστική θεραπεία όταν υπάρχει ένδειξη.
Τι είναι ο υπερπαραθυρεοειδισμός
Οι παραθυρεοειδείς είναι τέσσερις μικροί αδένες που βρίσκονται πίσω από τον θυρεοειδή και παράγουν την παραθορμόνη. Η παραθορμόνη ρυθμίζει το ασβέστιο στον οργανισμό: κινητοποιεί ασβέστιο από τα οστά, αυξάνει την επαναρρόφησή του στους νεφρούς και συμμετέχει στον μεταβολισμό της βιταμίνης D.
Υπερπαραθυρεοειδισμός σημαίνει αυξημένη δράση της παραθορμόνης. Ανάλογα με την αιτία διακρίνεται σε πρωτοπαθή, δευτεροπαθή και τριτοπαθή. Η διάκριση είναι απαραίτητη, γιατί η θεραπεία διαφέρει: στον πρωτοπαθή η αιτία βρίσκεται στους ίδιους τους παραθυρεοειδείς, ενώ στον δευτεροπαθή η διαταραχή είναι αντίδραση σε άλλη κατάσταση, όπως η χρόνια νεφρική νόσος. Στον τριτοπαθή, μετά από μακροχρόνιο δευτεροπαθή (π.χ. χρόνια νεφρική νόσος ή περίοδος μετά από μεταμόσχευση νεφρού), οι παραθυρεοειδείς αυτονομούνται και το ασβέστιο αυξάνεται παρά τη διόρθωση της αρχικής αιτίας.
Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
Είναι η συχνότερη μορφή και οφείλεται συνήθως σε καλοήθες αδένωμα ενός παραθυρεοειδούς αδένα. Πιο σπάνια υπάρχει υπερπλασία περισσότερων αδένων ή, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, καρκίνος. Ο αδένας παράγει υπερβολική παραθορμόνη, το ασβέστιο στο αίμα αυξάνεται και ο οργανισμός αρχίζει να «τραβά» ασβέστιο από τα οστά.
Πολλοί ασθενείς έχουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα και η διάγνωση γίνεται τυχαία από εξετάσεις αίματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πάθηση είναι ακίνδυνη: η παρατεταμένη αύξηση της παραθορμόνης μπορεί να επηρεάσει σταδιακά τα οστά, τους νεφρούς και το καρδιαγγειακό σύστημα.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα ποικίλλουν και συχνά είναι ασαφή. Μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Κόπωση, μυϊκή αδυναμία ή ατονία
- Νεφρολιθίαση ή επαναλαμβανόμενους νεφρικούς λίθους
- Απώλεια οστικής μάζας και αυξημένη πιθανότητα καταγμάτων
- Δυσκοιλιότητα, ναυτία ή κοιλιακή δυσφορία
- Διαταραχές διάθεσης, δυσκολία συγκέντρωσης ή κατάθλιψη
- Αρτηριακή υπέρταση ή καρδιακές αρρυθμίες σε ορισμένες περιπτώσεις
Σε σοβαρή υπερασβεστιαιμία μπορεί να εμφανιστούν έντονη δίψα, αυξημένη διούρηση, σύγχυση ή και επείγουσα κλινική εικόνα που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση στηρίζεται σε συνδυασμό εξετάσεων. Το κλειδί είναι η ταυτόχρονη αύξηση ή η «απρόσφορα φυσιολογική» παραθορμόνη σε έναν ασθενή με αυξημένο ασβέστιο, επιβεβαιωμένη σε δύο μετρήσεις με διαφορά τουλάχιστον δύο εβδομάδων. Ο έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως:
- Ασβέστιο ορού, διορθωμένο ως προς τη λευκωματίνη, και φωσφόρος
- Παραθορμόνη και 25-υδροξυ-βιταμίνη D
- Ασβέστιο ούρων 24ώρου, για τη διαφορική διάγνωση από άλλες αιτίες υπερασβεστιαιμίας
- Νεφρική λειτουργία και έλεγχο οστικής πυκνότητας, όταν ενδείκνυται
Είναι σημαντικό να αποκλειστούν άλλες αιτίες, όπως έλλειψη βιταμίνης D, χρήση ορισμένων φαρμάκων ή σπάνια κληρονομικά σύνδρομα. Η ερμηνεία των εξετάσεων γίνεται πάντα στο σύνολο της κλινικής εικόνας.
Ξεχωριστή μορφή είναι ο νορμασβεστιαιμικός πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός: φυσιολογικό ασβέστιο (τόσο το διορθωμένο όσο και το ιονισμένο) με σταθερά αυξημένη παραθορμόνη σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, αφού πρώτα αποκλειστούν όλες οι αιτίες δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.
Πότε προτείνεται επέμβαση
Η παραθυρεοειδεκτομή είναι η μόνη οριστική θεραπεία του πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού. Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, προτείνεται σε συμπτωματικούς ασθενείς και σε ασυμπτωματικούς με παράγοντες κινδύνου, όπως:
- Ασβέστιο περισσότερο από 1 mg/dL πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο
- Νεφρολιθίαση ή νεφρασβέστωση, ή αυξημένη απέκκριση ασβεστίου στα ούρα (πάνω από 250 mg/24ωρο στις γυναίκες και 300 mg/24ωρο στους άνδρες)
- Οστική πυκνότητα με τιμή ≤ -2,5 ή σπονδυλικό κάταγμα
- Νεφρική λειτουργία μειωμένη, με κάθαρση κρεατινίνης κάτω από 60 mL/min
- Ηλικία κάτω από 50 ετών, που αποτελεί από μόνη της ένδειξη
Η επέμβαση δεν συνιστάται με μοναδικό σκοπό τη βελτίωση νευρογνωσιακών λειτουργιών, ποιότητας ζωής ή καρδιαγγειακών δεικτών, γιατί τα διαθέσιμα τεκμήρια παραμένουν μη οριστικά. Σε ήπιες περιπτώσεις χωρίς ενδείξεις μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση, με τακτικό έλεγχο ασβεστίου, νεφρικής λειτουργίας και οστικής πυκνότητας. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα.
Προεγχειρητικός εντοπισμός
Η διάγνωση είναι βιοχημική· ο απεικονιστικός έλεγχος δεν τη θέτει, αλλά εντοπίζει τον υπεύθυνο αδένα πριν από την επέμβαση. Γι’ αυτό μια αρνητική απεικόνιση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει νόσος ή ότι δεν μπορεί να γίνει επέμβαση. Πριν από την επέμβαση γίνεται απεικονιστικός έλεγχος για τον εντοπισμό του υπεύθυνου αδένα, συνήθως με υπερηχογράφημα τραχήλου και, ανάλογα με την περίπτωση, σπινθηρογράφημα ή αξονική τομογραφία. Όταν ο εντοπισμός είναι σαφής, η επέμβαση μπορεί να γίνει στοχευμένα, με μικρότερη τομή.
Η επέμβαση
Κατά την παραθυρεοειδεκτομή αφαιρείται ο υπερδραστήριος αδένας, με στόχο την επαναφορά του ασβεστίου και της παραθορμόνης σε φυσιολογικά επίπεδα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται διεγχειρητική μέτρηση παραθορμόνης, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι αφαιρέθηκε ο σωστός αδένας. Όταν απαιτείται αφαίρεση περισσότερων αδένων, μέρος υγιούς ιστού μπορεί να αυτομεταμοσχευτεί, ώστε να διατηρηθεί η ρύθμιση του ασβεστίου.
Περισσότερες λεπτομέρειες υπάρχουν στις σελίδες χειρουργική παραθυρεοειδών και παραθυρεοειδεκτομή: τι να περιμένετε.
Μετεγχειρητική πορεία
Μετά την επέμβαση το ασβέστιο ελέγχεται τακτικά. Ένα συχνό φαινόμενο είναι η παροδική υπασβεστιαιμία, με μυρμηγκίαση στα χείλη ή στα δάκτυλα, επειδή οι υπόλοιποι παραθυρεοειδείς λειτουργούν προσωρινά υποτονικά μέχρι να επαναδραστηριοποιηθούν και, όταν υπάρχει έντονη οστική απώλεια, επειδή τα οστά δεσμεύουν ξανά ασβέστιο (σύνδρομο «πεινασμένων οστών»). Συνήθως αντιμετωπίζεται με συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Η πλήρης αποκατάσταση της οστικής πυκνότητας και η παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας καθορίζονται εξατομικευμένα.
Πού γίνεται η αντιμετώπιση
Η διερεύνηση και οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται στο νοσοκομείο Υγεία στο Μαρούσι, με δυνατότητα συνεργασίας και με το Μητέρα και τη Βιοκλινική. Το ιατρείο βρίσκεται στην Ερυθρού Σταυρού 9, 3ος όροφος, στο κέντρο του Αμαρουσίου.
Συχνές ερωτήσεις
Αρκεί η μέτρηση ασβεστίου για τη διάγνωση;
Όχι. Χρειάζεται συνδυασμός ασβεστίου, παραθορμόνης και άλλων εξετάσεων, ώστε να επιβεβαιωθεί η αιτία της υπερασβεστιαιμίας και να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί με φάρμακα;
Υπάρχουν φαρμακευτικές επιλογές για ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν διορθώνουν την αιτία. Η χειρουργική αφαίρεση του υπεύθυνου αδένα παραμένει η οριστική θεραπεία όταν υπάρχει ένδειξη.
Γιατί ελέγχεται το ασβέστιο μετά την επέμβαση;
Επειδή μετά την αφαίρεση του υπερδραστήριου αδένα το ασβέστιο μπορεί να μειωθεί παροδικά. Ο τακτικός έλεγχος επιτρέπει την έγκαιρη χορήγηση συμπληρωμάτων και την ασφαλή ανάρρωση.
Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μόνο μετά από εξέταση.
