Ο υπέρηχος δεν είναι απλώς μια εξέταση που γίνεται πριν από το χειρουργείο. Όταν τον κρατά ο ίδιος ο χειρουργός, γίνεται εργαλείο απόφασης: δείχνει τι ακριβώς θα αφαιρεθεί, πού θα πραγματοποιηθεί η τομή και ποια όρια έχει η επέμβαση.
Με μια ματιά: το υπερηχογράφημα είναι η πρώτη εξέταση για τον θυρεοειδή · ο χειρουργός που το κάνει ο ίδιος βλέπει σε πραγματικό χρόνο τη θέση του όζου, των παθολογικών λεμφαδένων ή του αδενώματος του παραθυρεοειδούς · αναγνωρίζει ύποπτα χαρακτηριστικά και σχεδιάζει την έκταση της επέμβασης · σε μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη ο υπέρηχος συμπληρώνεται από αξονική τομογραφία · η ακρίβεια εξαρτάται από την εμπειρία και την καθημερινή χρήση.
Γιατί ο υπέρηχος είναι κάτι παραπάνω από μια εξέταση
Το υπερηχογράφημα είναι η πρώτη απεικονιστική εξέταση για τον θυρεοειδή. Είναι γρήγορο, δεν εκπέμπει ακτινοβολία και δίνει εικόνα σε πραγματικό χρόνο. Γι’ αυτό αποτελεί βασικό εργαλείο του κλινικού γιατρού στο ιατρείο και συνδέεται άμεσα με τον προεγχειρητικό σχεδιασμό στον καρκίνο του θυρεοειδούς. Ο έλεγχος με υπέρηχο πραγματοποιείται πάντα· δεν είναι μια πρόσθετη εξέταση, αλλά μέρος της καθημερινής κλινικής πράξης.
Η διαφορά είναι ποιος κρατά το μηχάνημα. Ο χειρουργός που εξετάζει ο ίδιος βλέπει τη θέση του όζου και τη σχέση του με την κάψα, την τραχεία και τα αγγεία, και αποφασίζει εκείνη τη στιγμή. Η εμπειρία δείχνει ότι ο υπέρηχος από τον χειρουργό είναι εξίσου ακριβής με τον υπέρηχο από ακτινολόγο.
Προεγχειρητική διάγνωση και ύποπτοι όζοι
Κανένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ένας όζος ύποπτος· ο συνδυασμός τους όμως αλλάζει την πιθανότητα κακοήθειας. Στα ύποπτα ευρήματα περιλαμβάνονται η έντονη υποηχογένεια, τα ασαφή ή ανώμαλα όρια, το σχήμα «ψηλότερο παρά φαρδύ» στην εγκάρσια τομή, οι μικροαποτιτανώσεις και η αυξημένη σκληρότητα στην ελαστογραφία. Η κινητικότητα του όζου ελέγχεται δυναμικά με την πίεση του ηχοβολέα· η προσκόλληση στους γύρω ιστούς εγείρει υποψία διήθησης.
Κατάταξη κινδύνου: TIRADS
Για να μην εξαρτάται η εκτίμηση από το πώς περιγράφει ο καθένας μια εικόνα, τα ευρήματα καταγράφονται με ενιαίο σύστημα κατάταξης, το EU-TIRADS. Αξιολογούνται η σύσταση του όζου (συμπαγής, κυστικός, σπογγώδης), η ηχογένεια σε σχέση με τον υπόλοιπο αδένα, το σχήμα, τα όρια και τα ηχογενή στοιχεία, κυρίως οι μικροαποτιτανώσεις. Ο συνδυασμός τους δίνει μια κατηγορία κινδύνου: EU-TIRADS 2 για καθαρά κυστικούς ή σπογγώδεις όζους (κίνδυνος κακοήθειας πρακτικά μηδενικός), 3 για όζους χαμηλού κινδύνου (2–4%), 4 για ενδιάμεσου κινδύνου (6–17%) και 5 για όζους υψηλού κινδύνου (26–87%), όταν υπάρχει έστω και ένα χαρακτηριστικό υψηλού κινδύνου — έντονη υποηχογένεια, ανώμαλα όρια ή μικροαποτιτανώσεις. Με βάση την κατηγορία και το μέγεθος ο γιατρός αποφασίζει αν χρειάζεται παρακέντηση: συνήθως από 2 εκ. για EU-TIRADS 3, από 1,5 εκ. για EU-TIRADS 4 και από 1 εκ. για EU-TIRADS 5. Στις Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιείται το ACR TI-RADS, που βαθμολογεί τα ίδια χαρακτηριστικά με σύστημα βαθμών (TR1–TR5) και καταλήγει σε αντίστοιχες αποφάσεις· και τα δύο συστήματα είναι αποδεκτά, αρκεί η ίδια κατηγορία να ερμηνεύεται με τον ίδιο τρόπο σε όλη την παρακολούθηση.
Ο χειρουργός αποφασίζει αν χρειάζεται παρακέντηση, πού θα γίνει και ποιον όζο θα ελέγξει. Η καθοδηγούμενη από υπέρηχο παρακέντηση είναι ακριβέστερη από την παρακέντηση με ψηλάφηση, ειδικά σε μη ψηλαφητούς ή οπίσθιους όζους.
Μεγάλοι όζοι, βρογχοκήλη και όρια της επέμβασης
Σε έναν μεγάλο όζο ή σε βρογχοκήλη, ο υπέρηχος δίνει στον χειρουργό τη συνολική εικόνα που χρειάζεται: ποιος λοβός υπερέχει, πόσο φτάνει ο αδένας προς τα κάτω, πώς συμπεριφέρεται η τραχεία και αν υπάρχουν ύποπτοι λεμφαδένες. Έτσι καθορίζονται από πριν η έκταση της αφαίρεσης, η θέση της τομής και οι δομές που πρέπει να προστατευτούν.
Υπάρχει όμως ένα όριο: όταν η βρογχοκήλη καταδύεται πίσω από το στέρνο, ο υπέρηχος δεν βλέπει το ενδοθωρακικό τμήμα. Γι’ αυτό σε μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη προστίθεται αξονική τομογραφία, για την ακριβή σχέση με την τραχεία και τα μεγάλα αγγεία. Οι δύο εξετάσεις συμπληρώνονται.
Παραθυρεοειδής: η ακριβής θέση του αδενώματος
Στον υπερπαραθυρεοειδισμό, ο στόχος είναι να βρεθεί το ένα παθολογικό αδένωμα και να αφαιρεθεί με τη μικρότερη δυνατή επέμβαση. Το τυπικό παραθυρεοειδικό αδένωμα είναι ομοιογενές, υποηχογενές και συνήθως δύο με τρεις φορές μεγαλύτερο από έναν φυσιολογικό αδένα· ένα χαρακτηριστικό αγγείο που μπαίνει από τον πόλο του βοηθά στη διάκρισή του.
Ο χειρουργός προσδιορίζει τη σχέση του αδενώματος με τον θυρεοειδή και τα αγγεία, πληροφορία κρίσιμη για τη θέση της τομής στην ελάχιστα επεμβατική παραθυρεοειδεκτομή. Η ακρίβεια εξαρτάται από την εμπειρία αυτού που εκτελεί τον υπέρηχο.
Οι λεμφαδένες του τραχήλου
Στον καρκίνο του θυρεοειδούς, η εξέταση δεν σταματά στον αδένα. Ο υπέρηχος πρέπει να περιλαμβάνει όλο τον εξωθυρεοειδικό τράχηλο, γιατί οι λεμφαδενικές μεταστάσεις είναι συχνές και συχνά δεν ψηλαφώνται. Ύποπτα χαρακτηριστικά είναι η απουσία πύλης, το στρογγυλό σχήμα, οι μικροαποτιτανώσεις, η κυστική εκφύλιση και η παθολογική αγγείωση.
Η χαρτογράφηση των λεμφαδένων πριν από την επέμβαση καθορίζει αν θα γίνει καθαρισμός και σε ποιο διαμέρισμα. Ο υπέρηχος υπερέχει στην εσωτερική δομή του λεμφαδένα, αλλά υστερεί στο κεντρικό διαμέρισμα και το μεσοθωράκιο· γι’ αυτό προστίθεται αξονική όταν χρειάζεται. Μελέτες δείχνουν ότι ο υπέρηχος από τον χειρουργό αποκαλύπτει επιπλέον ευρήματα και αλλάζει τον χειρουργικό σχεδιασμό σε σημαντικό ποσοστό.
Η εμπειρία και ο εξοπλισμός
Ο υπέρηχος είναι εξέταση χειριστή: η ποιότητα της εικόνας και η ερμηνεία της εξαρτώνται από το πόσο συχνά και πόσο συστηματικά τη χρησιμοποιεί ο γιατρός. Στην καθημερινή μου πράξη χρησιμοποιώ τον υπέρηχο ο ίδιος, σε κάθε ασθενή με πάθηση θυρεοειδούς, παραθυρεοειδών ή τραχηλικών λεμφαδένων, εδώ και πολλά χρόνια. Διαθέτω φορητό υπερηχογράφημα General Electric, εξειδικευμένο για τον τράχηλο, ώστε η εξέταση να γίνεται στο ιατρείο, την ίδια στιγμή με την κλινική εξέταση.
Έτσι ο ασθενής δεν χρειάζεται πολλαπλές επισκέψεις και η απόφαση λαμβάνεται με όλα τα δεδομένα. Όπου χρειάζεται, ο υπέρηχος συνδυάζεται με αξονική, σπινθηρογράφημα ή παρακέντηση.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί να κάνει ο χειρουργός τον υπέρηχο και όχι ένας ακτινολόγος;
Και οι δύο εξετάσεις είναι χρήσιμες. Ο χειρουργός όμως εξετάζει τον τράχηλο με στόχο την επέμβαση: βλέπει τη θέση του όζου, των παθολογικών λεμφαδένων ή του αδενώματος του παραθυρεοειδούς και σχεδιάζει την τομή και την έκταση της αφαίρεσης την ίδια στιγμή.
Αντικαθιστά ο υπέρηχος την αξονική τομογραφία;
Όχι. Σε μεγάλη ή καταδυόμενη βρογχοκήλη, και σε ορισμένες περιπτώσεις λεμφαδενικής νόσου, η αξονική τομογραφία δίνει πληροφορίες που ο υπέρηχος δεν μπορεί να δώσει. Οι δύο εξετάσεις συμπληρώνονται.
Πονάει το υπερηχογράφημα τραχήλου;
Όχι. Είναι ανώδυνη εξέταση, χωρίς ακτινοβολία, που διαρκεί λίγα λεπτά και γίνεται με τον ασθενή ξαπλωμένο με ελαφρά έκταση του τραχήλου.
Πού γίνονται οι επεμβάσεις
Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται στο νοσοκομείο Υγεία στο Μαρούσι, με δυνατότητα συνεργασίας και με το Μητέρα και τη Βιοκλινική. Το ιατρείο βρίσκεται στην Ερυθρού Σταυρού 9, 3ος όροφος, στο κέντρο του Αμαρουσίου.
Σχετικά θέματα: όζος θυρεοειδούς, παρακέντηση και κατηγορίες Bethesda, υπερπαραθυρεοειδισμός, μεταστάσεις στους λεμφαδένες του τραχήλου.
Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές. Η διάγνωση και η έκταση της επέμβασης αποφασίζονται μόνο μετά από εξέταση και αξιολόγηση των εξετάσεων.
