Έξι κατηγορίες, έξι διαφορετικά επόμενα βήματα. Πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα της παρακέντησης, γιατί δύο όζοι με παρόμοια εικόνα μπορούν να αντιμετωπιστούν διαφορετικά και πότε χρειάζεται επέμβαση.
Με μια ματιά: η παρακέντηση με λεπτή βελόνα δίνει κύτταρα, όχι ιστό · τα αποτελέσματα αναφέρονται με έξι ενιαίες κατηγορίες (Bethesda) · κάθε κατηγορία έχει διαφορετικό κίνδυνο κακοήθειας και διαφορετική επόμενη κίνηση · οι περισσότερες παρακεντήσεις είναι καλοήθεις · στις αμφίβολες κατηγορίες την απόφαση την παίρνει ο γιατρός, αφού συνεκτιμήσει το υπερηχογράφημα, το μέγεθος και την κλινική εικόνα.
Τι είναι η παρακέντηση με λεπτή βελόνα
Η παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA) λαμβάνει δείγμα κυττάρων από έναν όζο με πολύ λεπτή βελόνα, συνήθως υπό καθοδήγηση υπερηχογράφου. Δεν απαιτεί τομή, διαρκεί λίγα λεπτά και μπορεί να επαναληφθεί με ελάχιστο κίνδυνο. Γι’ αυτό αποτελεί βασικό εργαλείο για να ξεχωρίσουν οι όζοι που χρειάζονται επέμβαση.
Η βασική διαφορά από τη βιοψία ιστού είναι ότι δίνει κύτταρα, όχι ολόκληρο τον όζο. Αναγνωρίζει με μεγάλη ακρίβεια καρκίνο που έχει χαρακτηριστικά κύτταρα, αλλά δεν δείχνει αν τα κύτταρα έχουν περάσει την κάψα του όζου. Γι’ αυτό ορισμένες απαντήσεις μένουν αόριστες και χρειάζεται ιστολογική εξέταση μετά την αφαίρεση.
Γιατί χρειάζεται κοινή γλώσσα: το σύστημα Bethesda
Παλιότερα κάθε εργαστήριο περιέγραφε τα ευρήματα με δικά του λόγια και ο ίδιος όζος χαρακτηριζόταν άλλοτε «ύποπτος» και άλλοτε «ασαφής». Το σύστημα Bethesda έδωσε έξι κατηγορίες με κοινά κριτήρια, εκτιμώμενο κίνδυνο κακοήθειας και προτεινόμενη αντιμετώπιση, ώστε το αποτέλεσμα να διαβάζεται με τον ίδιο τρόπο από όλους.
Οι έξι κατηγορίες και τι ακολουθεί
Στη λίστα που ακολουθεί, ο κίνδυνος κακοήθειας είναι ο μέσος όρος που δίνει το διεθνές σύστημα για κάθε κατηγορία· δεν αποτελεί προσωπική πρόγνωση, γιατί σε κάθε ασθενή συνυπολογίζονται το μέγεθος, το υπερηχογράφημα και η κλινική εικόνα.
- Κατηγορία I — μη διαγνωστική (κίνδυνος περίπου 13%): το δείγμα δεν αρκεί για ασφαλές συμπέρασμα (λίγα κύτταρα, αίμα). Η εξέταση επαναλαμβάνεται με υπερηχογραφική καθοδήγηση· περίπου στις μισές περιπτώσεις δίνει απάντηση. Αν παραμένει μη διαγνωστικό, συζητείται διαγνωστική αφαίρεση του λοβού.
- Κατηγορία II — καλοήθης (κίνδυνος περίπου 4%): η συνήθης πορεία είναι παρακολούθηση με κλινική εξέταση και υπερηχογράφημα, χωρίς επέμβαση. Επέμβαση προτείνεται μόνο αν ο όζος μεγαλώνει, προκαλεί πίεση ή υπάρχει ισχυρή κλινική ανησυχία.
- Κατηγορία III — άτυπα κύτταρα αβέβαιης σημασίας (κίνδυνος περίπου 22%): τα κύτταρα δεν είναι φυσιολογικά, αλλά ούτε αρκετά ύποπτα για κακοήθεια. Οι επιλογές είναι επανάληψη της παρακέντησης, μοριακός έλεγχος του δείγματος, διαγνωστική λοβεκτομή ή στενότερη παρακολούθηση, ανάλογα με το μέγεθος και τα υπερηχογραφικά ευρήματα.
- Κατηγορία IV — θυλακιώδες νεόπλασμα (κίνδυνος περίπου 30%): η κυτταρολογία υποδεικνύει νεόπλασμα, αλλά το καλοήθες ή κακόηθες φαίνεται μόνο με ιστολογική εξέταση, γιατί πρέπει να ελεγχθεί αν ο όζος διηθεί την κάψα του. Γι’ αυτό ακολουθεί συνήθως λοβεκτομή· αν η ιστολογική εξέταση δείξει καρκίνο, μπορεί να χρειαστεί συμπληρωματική επέμβαση στον άλλο λοβό.
- Κατηγορία V — ύποπτο για κακοήθεια (κίνδυνος περίπου 74%): συνήθως γίνεται λοβεκτομή με διεγχειρητικό έλεγχο και, αν επιβεβαιωθεί καρκίνος, ολική ή σχεδόν ολική θυρεοειδεκτομή.
- Κατηγορία VI — κακοήθεια (κίνδυνος περίπου 97%): η διάγνωση θεωρείται επιβεβαιωμένη. Ο γιατρός αποφασίζει την έκταση της επέμβασης (λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή) με βάση το μέγεθος του όγκου, τους λεμφαδένες και τα χαρακτηριστικά της νόσου.
Γιατί οι κατηγορίες III και IV δεν δίνουν καθαρή απάντηση
Σε περίπου έναν στους πέντε όζους το δείγμα περιέχει κύτταρα που δεν χαρακτηρίζονται με βεβαιότητα. Αυτό δεν σημαίνει καρκίνο· σημαίνει ότι η κυτταρολογία έχει όριο. Ο χειρουργός συνεκτιμά τότε το μέγεθος και την αύξηση του όζου, τα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά, το ιστορικό, την ηλικία και τις προτιμήσεις του ασθενούς· όπου διατίθενται, οι μοριακές εξετάσεις στο ίδιο δείγμα αυξάνουν ή μειώνουν την πιθανότητα κακοήθειας.
Τι αλλάζει το αποτέλεσμα στην απόφαση για επέμβαση
Η παρακέντηση δεν δίνει την τελική απάντηση μόνη της· δείχνει όμως πού πρέπει να στραφεί η απόφαση. Σε καλοήθη αποτέλεσμα η επέμβαση αποφεύγεται και το βάρος πέφτει στην παρακολούθηση· σε ύποπτο ή κακόηθες, η επέμβαση γίνεται οριστική λύση και σχεδιάζεται με βάση την ανατομία και τους λεμφαδένες. Σε όζο που μεγαλώνει ή πιέζει, ακόμη και με καλοήθη παρακέντηση, η αφαίρεση μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή.
Στον καρκίνο θυρεοειδούς ισχύει μια ακόμη αρχή: όσο πιο μικρός και περιορισμένος είναι ο όγκος, τόσο πιο συντηρητική μπορεί να είναι η επέμβαση. Για μονήρεις, χαμηλού κινδύνου όγκους έως 2 εκ. η λοβεκτομή προτείνεται ως αρχική επέμβαση, με αντίστοιχα αποτελέσματα με την ολική αφαίρεση σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς· για μεγαλύτερους όγκους προτιμάται συνήθως η ολική ή σχεδόν ολική θυρεοειδεκτομή, ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση και, όπου ενδείκνυται, η συμπληρωματική θεραπεία.
Τα οφέλη ενός πετυχημένου χειρουργείου
Όταν η επέμβαση είναι σωστά ενδεδειγμένη, δίνει οριστική απάντηση στο ερώτημα που άφησε ανοιχτό η παρακέντηση: ο όζος αφαιρείται ολόκληρος και εξετάζεται στο εργαστήριο, άρα η διάγνωση παύει να είναι πιθανολογική. Παράλληλα αντιμετωπίζεται η πίεση και η διόγκωση, σταματούν οι επαναλαμβανόμενες παρακεντήσεις και οι συχνές εξετάσεις, και σε περίπτωση καρκίνου εφαρμόζεται έγκαιρη, ογκολογικά ορθή αντιμετώπιση. Το τίμημα λέγεται με ειλικρίνεια: μετά από ολική αφαίρεση χρειάζεται καθημερινή θυρεοειδική ορμόνη και τακτικός έλεγχος, ενώ υπάρχει μικρός κίνδυνος επιπλοκών στα φωνητικά νεύρα και τους παραθυρεοειδείς — γι’ αυτό η επέμβαση γίνεται μόνο όταν το όφελος είναι σαφές.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο αξιόπιστη είναι η παρακέντηση;
Είναι η ακριβέστερη εξέταση για τη διάκριση των όζων που χρειάζονται επέμβαση, δεν είναι όμως απόλυτη: ένα μικρό ποσοστό καλοηθών αποτελεσμάτων μπορεί να κρύβει κακοήθεια, γι’ αυτό η παρακολούθηση συνεχίζεται και συνεκτιμώνται τα υπερηχογραφικά ευρήματα.
Χρειάζεται να επαναληφθεί η παρακέντηση;
Ναι, όταν το δείγμα δεν ήταν επαρκές ή όταν ο όζος μεγαλώνει ή αλλάζει χαρακτηριστικά. Η επανάληψη γίνεται πάντα με υπερηχογραφική καθοδήγηση, ώστε να ληφθεί δείγμα από το σωστό σημείο.
Μπορεί να γίνει επέμβαση χωρίς παρακέντηση;
Σε ορισμένες περιπτώσεις ναι, όταν το μέγεθος, η πίεση ή τα υπερηχογραφικά ευρήματα επιβάλλουν αφαίρεση ανεξάρτητα από την κυτταρολογία. Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις η παρακέντηση προηγείται, γιατί από το αποτέλεσμά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η έκταση της επέμβασης.
Πού γίνονται οι επεμβάσεις
Η παρακέντηση, η αξιολόγηση και οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται στο νοσοκομείο Υγεία στο Μαρούσι, με δυνατότητα συνεργασίας και με το Μητέρα και τη Βιοκλινική. Το ιατρείο βρίσκεται στην Ερυθρού Σταυρού 9, 3ος όροφος, στο κέντρο του Αμαρουσίου.
Σχετικά θέματα: όζος θυρεοειδούς, υπερηχογράφημα τραχήλου από τον χειρουργό, καρκίνος θυρεοειδούς, ολική θυρεοειδεκτομή ή λοβεκτομή.
Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές. Η ερμηνεία του αποτελέσματος και η απόφαση για επέμβαση γίνονται μόνο μετά από εξέταση και αξιολόγηση όλων των δεδομένων.
