Ένας καλοήθης όζος που πιέζει ή είναι ορατός μπορεί σήμερα να αντιμετωπιστεί χωρίς τομή. Η θερμική κατάλυση με βελόνα, υπό συνεχή υπερηχογραφικό έλεγχο, μειώνει τον όγκο του όζου και αφήνει ανέπαφη τη λειτουργία του θυρεοειδούς.
Τι είναι η κατάλυση με βελόνα
Η κατάλυση είναι μια επέμβαση χωρίς τομή: μια λεπτή βελόνα-ηλεκτρόδιο εισάγεται στον όζο υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση και παράγει τοπική θερμότητα, η οποία καταστρέφει τον ιστό του όζου. Το σώμα απορροφά σταδιακά τον κατεστραμμένο ιστό και ο όζος συρρικνώνεται. Υπάρχουν τρεις βασικές τεχνικές θερμικής κατάλυσης — ραδιοσυχνότητες, μικροκύματα και λέιζερ — και η χημική κατάλυση με αιθανόλη, που χρησιμοποιείται κυρίως σε κυστικούς όζους.
Η λογική είναι διαφορετική από το χειρουργείο. Στο χειρουργείο αφαιρείται ο όζος και εξετάζεται στο εργαστήριο. Στην κατάλυση ο όζος παραμένει στη θέση του, νεκρωμένος και σταδιακά μικρότερος, χωρίς να υπάρχει παρασκεύασμα για ιστολογική εξέταση.
Πότε έχει ένδειξη
- Συμπτωματικός καλοήθης όζος: πίεση, δυσκολία στην κατάποση, αίσθημα βάρους.
- Αισθητικό πρόβλημα: ορατή διόγκωση που ενοχλεί τον ασθενή.
- Κυστικός όζος που υποτροπιάζει: η κατάλυση με αιθανόλη μειώνει τις υποτροπές.
- Αυτόνομος όζος: σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν ο ασθενής δεν είναι κατάλληλος για επέμβαση.
- Αδυναμία ή άρνηση χειρουργείου: σοβαρά καρδιολογικά ή αναπνευστικά προβλήματα.
Η προϋπόθεση είναι η διάγνωση να έχει αποκλείσει κακοήθεια με επαρκή βεβαιότητα. Ύποπτος όζος, ασαφής κυτταρολογία ή ιστορικό ακτινοβόλησης τραχήλου δεν αποτελούν ένδειξη για κατάλυση.
Πώς γίνεται
Η επέμβαση γίνεται με τοπική αναισθησία, με τον ασθενή ξαπλωμένο και σε επικοινωνία με τον γιατρό. Ο υπέρηχος καθοδηγεί τη βελόνα στον όζο και ελέγχει συνεχώς τη θέση της. Η θερμότητα εφαρμόζεται τμηματικά, ώστε να καλυφθεί ολόκληρος ο όζος χωρίς να υποστούν βλάβη οι γύρω δομές. Στο τέλος ο ασθενής παραμένει υπό παρακολούθηση για λίγες ώρες και επιστρέφει σπίτι την ίδια ημέρα.
Μετά την επέμβαση ακολουθεί υπερηχογράφημα σε τακτά διαστήματα. Η μεγαλύτερη μείωση του όγκου φαίνεται συνήθως μέσα στους πρώτους έξι έως δώδεκα μήνες και συνεχίζεται και μετά.
Τα πλεονεκτήματα
Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι δεν υπάρχει τομή και δεν μένει ουλή. Η ανάρρωση είναι γρήγορη, ο πόνος μικρός και η επιστροφή στην καθημερινότητα άμεση. Εξίσου σημαντικό είναι ότι ο θυρεοειδής παραμένει στη θέση του: δεν υπάρχει ανάγκη για θυροξίνη επειδή αφαιρέθηκε ο αδένας, ούτε κίνδυνος υποπαραθυρεοειδισμού από αφαίρεση παραθυρεοειδών. Σε μελέτες, η μείωση του όγκου των καλοήθων όζων κυμαίνεται συνήθως από 50% έως 90% του αρχικού μεγέθους, ανάλογα με την τεχνική, το μέγεθος και τη σύσταση του όζου.
Οι περιορισμοί και οι κίνδυνοι
Καμία τεχνική δεν είναι χωρίς κόστος. Η κατάλυση μπορεί να προκαλέσει πόνο, μικρή αιμορραγία ή οίδημα γύρω από τον όζο. Σπανιότερα υπάρχει παροδική αλλαγή της φωνής από θερμική βλάβη του παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου. Το νεύρο δεν φαίνεται άμεσα στο υπερηχογράφημα· η θέση του υπολογίζεται έμμεσα από την πορεία του στην τραχειοοισοφαγική αύλακα, στο «τρίγωνο κινδύνου» του οπισθίου και του έσω τμήματος του αδένα. Δυστυχώς, δεν μπορεί να υπάρξει οπτικός έλεγχος της απόστασης από το νεύρο· αυτό που εξασφαλίζεται είναι ένα μικρό περιθώριο ασφάλειας.
Όταν ο όζος βρίσκεται κοντά στην παρατραχειακή χώρα ή στο οπίσθιο τμήμα του αδένα, γίνεται τοπική διήθηση: εγχέεται φυσιολογικός ορός ή διάλυμα λιδοκαΐνης ανάμεσα στον όζο και τις γειτονικές δομές, ώστε να δημιουργηθεί ένα υγρό «μαξιλάρι» που αυξάνει την απόσταση και περιορίζει τη διάδοση της θερμότητας. Όταν δεν είναι εφικτό να δημιουργηθεί ασφαλές περιθώριο — για παράδειγμα σε όζο που εφάπτεται του νεύρου ή εκτείνεται βαθιά στην παρατραχειακή περιοχή — η κατάλυση αποφεύγεται και προτιμάται η χειρουργική αντιμετώπιση.
Υπάρχει επίσης πιθανότητα ο όζος να μη συρρικνωθεί αρκετά ή να ξαναμεγαλώσει με τα χρόνια, οπότε μπορεί να χρειαστεί δεύτερη συνεδρία.
Το σημαντικότερο όριο είναι διαγνωστικό: επειδή δεν αφαιρείται ιστός, δεν υπάρχει ιστολογική επιβεβαίωση. Αν η παρακέντηση ήταν ασαφής ή αν ο όζος αλλάξει στη συνέχεια, η ερμηνεία γίνεται δυσκολότερη. Γι’ αυτό η κατάλυση δεν εφαρμόζεται σε όζους με πιθανότητα κακοήθειας. Τα μακροχρόνια δεδομένα είναι επίσης λιγότερα από εκείνα της χειρουργικής επέμβασης.
Κατάλυση ή επέμβαση;
Η επέμβαση παραμένει η πιο οριστική λύση: αφαιρεί τον όζο, δίνει ιστολογική διάγνωση και αντιμετωπίζει και τους υπόλοιπους όζους του αδένα. Η κατάλυση είναι μια στοχευμένη λύση για έναν συγκεκριμένο καλοήθη όζο, με μικρότερο κόστος ανάρρωσης αλλά χωρίς διάγνωση. Η επιλογή δεν γίνεται με το τι είναι πιο σύγχρονο, αλλά με το τι ταιριάζει στη βλάβη και στον ασθενή. Σε κέντρα όπου και οι δύο επιλογές είναι διαθέσιμες, η συζήτηση γίνεται με πλήρη ενημέρωση για τα υπέρ και τα κατά.
Συχνές ερωτήσεις
Πονάει;
Η επέμβαση γίνεται με τοπική αναισθησία. Κατά τη διάρκεια μπορεί να υπάρξει αίσθημα πίεσης ή ζέστης. Μετεγχειρητικά ο πόνος είναι συνήθως ήπιος και αντιμετωπίζεται με κοινά αναλγητικά.
Θα χρειαστώ θυροξίνη μετά;
Συνήθως όχι, γιατί ο θυρεοειδής παραμένει στη θέση του και συνεχίζει να παράγει ορμόνη. Η λειτουργία ελέγχεται μετεγχειρητικά και, σε ασθενείς με προϋπάρχουσα διαταραχή, η αντιμετώπιση εξατομικεύεται.
Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές. Η καταλληλότητα της κατάλυσης ή της επέμβασης κρίνεται μόνο μετά από εξέταση, υπερηχογράφημα και αξιολόγηση της παρακέντησης.
