Προληπτικός έλεγχος θυρεοειδούς: ποιοι πρέπει να ελέγχονται και με ποια εξέταση

Ο προληπτικός έλεγχος του θυρεοειδούς δεν είναι μια εξέταση που κάνουν όλοι κάθε χρόνο. Είναι στοχευμένος έλεγχος σε ανθρώπους που έχουν λόγο να ελεγχθούν — και ακριβώς αυτή η διάκριση κάνει τη διαφορά.

Τι λένε οι κατευθυντήριες οδηγίες

Οι μεγάλοι διεθνείς φορείς υγείας συμφωνούν σε ένα σημείο: δεν συνιστάται έλεγχος του θυρεοειδούς σε άτομα χωρίς συμπτώματα, χωρίς ευρήματα και χωρίς παράγοντες κινδύνου. Ο καθολικός έλεγχος με υπερηχογράφημα σε υγιείς πληθυσμούς δεν μειώνει τη θνητότητα από καρκίνο του θυρεοειδούς και παράγει μεγάλο αριθμό ευρημάτων που δεν θα προκαλούσαν ποτέ πρόβλημα.

Το ίδιο ισχύει και για τον έλεγχο της λειτουργίας του αδένα. Δεν προτείνεται μέτρηση θυρεοειδοτρόπου ορμόνης σε όλους τους ενήλικες ανά τακτά διαστήματα. Αντίθετα, προτείνεται ενεργός αναζήτηση σε άτομα με συμπτώματα ή με αυξημένη πιθανότητα νόσου.

Ποιοι πρέπει να ελέγχονται

  • Οικογενειακό ιστορικό: θυρεοειδίτιδα, καρκίνος θυρεοειδούς, μυελοειδές καρκίνωμα ή σύνδρομο MEN 2.
  • Ακτινοβόληση τραχήλου: ιδίως στην παιδική ηλικία, για οποιονδήποτε λόγο.
  • Αυτοάνοσα νοσήματα: διαβήτης τύπου 1, κοιλιοκάκη, ρευματοειδής αρθρίτιδα, λεύκη.
  • Φάρμακα: αμιοδαρόνη, λίθιο, θεραπείες με ανοσοτροποποιητικά.
  • Συμπτώματα: κόπωση, αλλαγή βάρους, ταχυκαρδία, δυσανεξία στο κρύο, διαταραχές κύκλου.
  • Ψηλαφητό εύρημα ή διόγκωση στον τράχηλο, ακόμη και χωρίς συμπτώματα.
  • Εγκυμοσύνη με παράγοντες κινδύνου για θυρεοειδική νόσο.

Στις οικογένειες με μυελοειδές καρκίνωμα ο έλεγχος είναι διαφορετικός: γίνεται γενετικός έλεγχος του γονιδίου RET και, ανάλογα με το αποτέλεσμα, παρακολούθηση ή προληπτική επέμβαση σε νεαρή ηλικία. Σε άτομα που έχουν ακτινοβοληθεί στον τράχηλο, ο έλεγχος με υπερηχογράφημα ξεκινά αρκετά χρόνια μετά την έκθεση και συνεχίζεται περιοδικά.

Ποια εξέταση πρώτη

Όταν χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος, η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη είναι η πρώτη εξέταση, γιατί ανιχνεύει τόσο τον υποθυρεοειδισμό όσο και τον υπερθυρεοειδισμό με μία μέτρηση. Αν υπάρχει υποψία αυτοάνοσης νόσου, προστίθενται αντισώματα. Το υπερηχογράφημα δεν είναι εξέταση ελέγχου για τη λειτουργία· είναι εξέταση για τη μορφολογία και χρησιμοποιείται όταν υπάρχει ψηλαφητό εύρημα, σύμπτωμα πίεσης, οζώδης βρογχοκήλη στο ιστορικό ή αυξημένος κίνδυνος κακοήθειας.

Το τίμημα της υπερδιάγνωσης

Όταν γίνεται υπερηχογράφημα σε μεγάλο πληθυσμό, βρίσκονται πολλοί μικροί όζοι. Η πλειονότητα των όζων είναι καλοήθεις, αλλά ένα μέρος οδηγείται σε παρακέντηση, σε επέμβαση και σε δια βίου παρακολούθηση για μια βλάβη που δεν θα είχε δώσει ποτέ πρόβλημα. Το φαινόμενο αυτό έχει καταγραφεί σε χώρες με οργανωμένο μαζικό έλεγχο, όπου η συχνότητα διάγνωσης καρκίνου αυξήθηκε πολύ χωρίς αντίστοιχη αύξηση της θνητότητας.

Η σύγχρονη προσέγγιση αναγνωρίζει ότι ορισμένοι μικροί θηλώδεις καρκίνοι παρακολουθούνται ενεργά αντί να αφαιρούνται αμέσως. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε όζος είναι ακίνδυνος· σημαίνει ότι η απόφαση γίνεται με κριτήρια και όχι με εντυπώσεις.

Η πρακτική εμπειρία

Οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον προληπτικό έλεγχο του θυρεοειδούς δεν είναι σαφείς, γιατί τα δεδομένα δεν στηρίζουν καθολικό έλεγχο ολόκληρου του πληθυσμού. Στην καθημερινή πράξη, λοιπόν, ξεκινώ από το ιστορικό: ρωτώ για θυρεοειδικές παθήσεις στην οικογένεια και για συμπτώματα υποθυρεοειδισμού ή υπερθυρεοειδισμού. Καταλήγω με ψηλάφηση του τραχήλου, υπερηχογράφημα και ορμονολογικό έλεγχο, εφόσον κρίνω ότι είναι απαραίτητο.

Αυτό που αποφεύγω είναι ο ετήσιος υπέρηχος χωρίς λόγο. Ένας φυσιολογικός αδένας δεν χρειάζεται απεικόνιση κάθε χρόνο. Αντίθετα, ένας όζος υπό παρακολούθηση χρειάζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του. Η διαφορά ανάμεσα στον στοχευμένο έλεγχο και στον έλεγχο χωρίς λόγο είναι η ένδειξη.

Συχνές ερωτήσεις

Από ποια ηλικία πρέπει να κάνω έλεγχο;

Δεν υπάρχει ηλικία έναρξης καθολικού ελέγχου. Η αφετηρία είναι το ιστορικό και τα ευρήματα, όχι η ημερομηνία γεννήσεως. Στις ομάδες αυξημένου κινδύνου ο έλεγχος ξεκινά νωρίτερα και ορίζεται εξατομικευμένα.

Αρκεί ο υπέρηχος χωρίς εξετάσεις αίματος;

Όχι για τη λειτουργία. Ο υπέρηχος δείχνει τη μορφολογία, ενώ η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη δείχνει αν ο αδένας λειτουργεί σωστά. Οι δύο εξετάσεις απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα και συχνά χρειάζονται μαζί.

Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές. Οι εξετάσεις και η συχνότητα του ελέγχου αποφασίζονται μόνο μετά από εξέταση και αξιολόγηση του ιστορικού.

Ραντεβού: 697 220 0279

Ιατρική ενημέρωση

Το άρθρο υπογράφει ο , Γενικός Χειρουργός – Χειρουργός Ενδοκρινών Αδένων και Λαπαροσκοπικής Χειρουργικής, με δραστηριότητα στο Νοσοκομείο Υγεία, στο Μητέρα και στη Βιοκλινική. Επικοινωνία & ραντεβού →